Slideshow
Gallery
Door W.F.Kleijn
 |
 |
| Vrijwel direct na de capitulatie in 1940 begonnen de Duitsers met de aanleg en uitbouw van een aantal militaire vliegvelden in Nederland. Vanaf deze bases moest de aanval op Engeland komen. Maar al snel werd duidelijk dat er ook aan verdediging gedacht moest worden…. Bestaande vliegvelden als Schiphol, Leeuwarden, Twente en Gilze-Rijen werden opgewaardeerd, bij Venlo en Havelte/Steenwijk werden compleet nieuwe vliegvelden aangelegd. Ook de Kemperheide bij Arnhem, tot dan toe een simpele vliegstrip, was uitgekozen om er een echte vliegbasis met blindlandings-voorzieningen te bouwen. Met man en macht werd gewerkt op het primitieve vliegveld uit te bouwen tot Fliegerhorst Deelen. De Duitsers hadden daartoe een stuk van 2000 ha. grond genaast van de Stichting Nationale Park Hoge Veluwe om hun plannen te kunnen verwezenlijken.De bouw werd aanbesteed en de CONBA (Combinatie Barakkenbouw Arnhem), een samenwerkings-verband van een aantal Arnhemse aannemers, mocht een aantal gebouwen op Klein- en Groot Heidekamp bouwen. Duizenden Nederlandse arbeiders hadden er een goede boterham aan. |
 |
 |
De Duitsers begonnen met de aanleg van het startbanenstelsel in de vorm van een A-figuur, kenmerkend voor Duitse vliegvelden. Daarnaast werden verharde rolbanen en aanvoerwegen aangelegd en schoten tientallen hangars, werkplaatsen en militaire installaties als paddestoelen uit de grond. Eind 1940 waren behalve twee van de drie startbanen ook de gebouwencomplexen op de Kop van Deelen (waar ook het museum toe behoort) en Groot- en Klein Heidelager (nu: Groot en Klein Heidekamp) aan de zuidrand van het vliegveld gereed. Rondom het vliegveld werden een aantal zware FLAK-batterijen geplaatst ter beveiliging. Er werd ook een spoorlijn voor bevoorrading van bouwmateriaal, brandstof en munitie aangelegd, de aftakking kwam bij Wolfheze. Aan de zuidkant van het vliegveld waren een aantal opstelsporen en los/laadperrons. Van hier duwde een stoomlocomotief of locomotor de wagons het veld op richting Noord-West hoek waar het munitie– en brandstofdepot was. Hoewel het vliegveld al in 1941 operationeel was, zou de bouw van allerlei gebouwen en voorzieningen tot in 1944 doorgaan….. |
| De ontwerpers van deze complexen behoorden tot de Stuttgarter Schule die streefde naar ontwikkeling op basis van een eigentijdse interpretatie van de traditionalistische architectuur.De gebouwen, met muren van ongeveer 50 cm dik, zijn veelal gebouwd in de zg. ‘Heimat Schutz Architektur’ of ‘Heimatstil’, een boerderij-achtige bouwstijl, verwant aan de Delftse School. Deze stijl, die zich ontwikkelde aan het begin van de 20e eeuw, kenmerkt zich door aanpassing aan de plaatselijk reeds bestaande architectuur zodat de nieuwe gebouwen daarop naadloos aansloten. Door gebruik te maken van roodbruine bakstenen, rode dakpannen, schild-, zadel- en wolfsdaken passen de gebouwen uitstekend in de landelijke omgeving. De camouflage van de onopvallend tussen de bomen gesitueerde werkplaatsen en hangars werd bovendien nog geaccentueerd door de op muren geschilderde ramen, luiken en deuren. |
 |
 |
Fliegerhorst Deelen was gedurende de oorlog de thuisbasis van wisselende eenheden van de Luftwaffe, zowel van dagjagers (Jagd Geschwader afgekort JG) , bommenwerpers (Zerstorer Geschwader, of ZG) als nachtjagers (NJG). Ook de IIe Gruppe (ongeveer 36 vliegtuigen) van het nieuw opgerichte 1e Nacht Jagd Geschwader had z’n thuisbasis op Deelen. Vanwege de centrale liggen in Nederland was ook de de staf van het 1e Nacht Jagd Geschwader op Deelen ondergebracht. Van 1941 tot 1943 was Major Wolfgang Falck de commandant, later zou hij het commando over NJG 1 overdragen aan Hauptmann Werner Streib, afkomstig van de I.Gruppe NJG1 die op Fliegerhorst Venlo gestationeerd was. |
| Voorafgaand om de Slag om Arnhem werd vliegveld Deelen tweemaal zwaar gebombardeerd. Op 15 augustus vernielden 94 Lancaster bommenwerpers van de 5th Bomber Group van de RAF de startbanen, waarna één van startbanen door duizenden Arnhemse dwangarbeiders weer moest worden hersteld. De gaten werden met van alles en nog wat gedicht, van onontplofte bommen tot puin en afval. Het vliegveld was na een dag of drie weer (gedeeltelijk) operationeel. Op 3 september kwam een tweede grote aanval van de RAF, kort daarna verliet de Luftwaffe het vliegveld Deelen. Het vliegveld bleef echter tot maart 1945 in gebruik als hulpvliegveld en depot voor V1’s die per trein werden aangevoerd. Nadat ze op Deelen vliegklaar waren gemaakt, werden deze kruisrakketten avant la lettre op speciale aanhangwagens naar de afschietgebied in de driehoek Zutphen-Enschede-Deventer gebracht. |
 |
 |
Hoewel het vliegveld beschadigd was door de bombardementen en de vernielingen van de terugtrekkende Duitsers, werd Deelen al snel weer als vliegbasis in gebruikgenomen. Er is zelfs even over gesproken dat het, vanwege de centrale ligging en de stevige ondergrond, het de nationale luchthaven moest worden…. Mede door de protesten van o.a. Nationaal Park de Hoge Veluwe, dat z’n grondgebied opeiste, verdween dat plan snel in de prullenbak en werd het Schiphol bij Amsterdam. De Hoge Veluwe kreeg z’n grondgebied deels terug, en als compromis werd overeengekomen dat op Deelen in principe met lichte vliegtuigen zou worden gevlogen. Alleen in de jaren ‘57-’63 waren op Deelen RF-84F Thunderflash straaljagers gestationeerd van het 306 Tactisch Fotoverkennings Squadron. Daarna werd het vliegveld thuisbasis voor 298, 299 en 300 Verkennings- en Helicopter Squadrons (waaronder het wereldvermaarde Grasshoppers demonstratieteam) tot de vliegbasis in 1996 werd gesloten. Militair Luchtvaart Terrein (MLT) Deelen is momenteel oefenterrein voor de 11e Luchtmobiele Brigade. De grote Chinook en Cougar transport-helicopters van de Kon.Luchtmacht zijn dan ook regelmatig boven het voormalige vliegveld te zien. |
| Reserveringen: Mobiel: 06-21865900 (ma-vr 09.00-17.00) Mail: excursies@fliegerhorstdeelen.nl Fax: 084-7165701 |
